หากเราลองนึกภาพว่า เรากำลังจอดรถเติมน้ำมันที่ปั๊มใกล้บ้าน แล้วเห็นป้ายราคาพุ่งสูงขึ้นอย่างน่าตกใจภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์ ข้อสงสัยแรกที่ผุดขึ้นมาในหัวคงจะเป็น "เหตุใดราคาถึงพุ่งสูงเช่นนี้?" และเมื่อได้รับข้อมูลเพิ่มเติมว่า "น้ำมันดิบส่วนมากมาจากทวีปยุโรป ไม่ใช่จากตะวันออกกลาง" คำถามที่ตามมาก็คือ "แล้วถ้าประเทศฝั่งยุโรปยังส่งออกได้ตามเดิม ทำไมเราถึงต้องแบกรับต้นทุนที่สูงขึ้น?"
นี่คือข้อสงสัยที่กำลังถูกตั้งคำถามโดยประชาชนทั่วโลก รวมถึงในหลายๆ ประเทศในยุโรปที่กำลังรับมือกับปัญหานี้อย่างสาหัส และข้อเท็จจริงไม่ได้เป็นแค่เรื่องของ "น้ำมัน" แต่มันคือ กรณีศึกษาทางเศรษฐศาสตร์ ที่ผู้ประกอบการยุคใหม่ ผู้ประกอบการ และมนุษย์เงินเดือนในยุคดิจิทัลจำเป็นต้องเรียนรู้และทำความเข้าใจ เพราะมันสะท้อนการทำงานของโลกาภิวัตน์ ที่จะส่งผลกระทบต่อทุกการตัดสินใจทางธุรกิจของคุณในอนาคต
ความเชื่อที่ผิดพลาด: "น้ำมันท้องถิ่น" เป็นเพียงภาพลวงตาในเศรษฐกิจโลก
หลายคนเข้าใจว่า หากประเทศของเราซื้อน้ำมันจากแหล่งใด ราคาก็ควรจะขึ้นอยู่กับแหล่งที่มานั้น เปรียบเสมือนตอนที่เราซื้อสินค้าเกษตรจากชาวนาในจังหวัดใกล้ๆ ราคาก็ไม่ควรจะกระเทือนถ้าเกิดภัยแล้งในอีกทวีปหนึ่ง
แต่นี่คือความเชื่อที่อันตรายที่สุด
ระบบค้าน้ำมันสากลไม่ได้ทำงานแบบนั้น มันทำงานบนพื้นฐานของ "ตลาดเดียวทั่วโลก" หรือที่เรียกว่า Global Commodity Market หมายความว่า ไม่ว่าน้ำมันจะถูกสูบขึ้นมาจากทะเลเหนือ ทะเลทรายในตะวันออกกลาง หรือป่าฝนในอเมริกาใต้ ราคาของมันถูกกำหนดโดย อุปสงค์และอุปทานในระดับโลก ไม่ใช่ในระดับท้องถิ่น
- ลองนึกภาพง่ายๆ: ถ้าโลกใบนี้คือสระว่ายน้ำขนาดยักษ์ที่เต็มไปด้วยน้ำมัน ไม่ว่าใครจะตักออกจากมุมไหน ระดับน้ำในสระทั้งหมดก็จะลดลงเท่ากัน
- เมื่อเกิดวิกฤต: ดังนั้นถ้ามีเหตุการณ์ใดปิดท่อส่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกพร้อมกัน ทุกคนที่ยืนรอบสระก็จะได้รับผลกระทบเหมือนกันหมด
นี่คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับ Strait of Hormuz ในปัจจุบัน
จุดยุทธศาสตร์ฮอร์มุซ - หัวใจของเศรษฐกิจพลังงานโลก
ก่อนหน้าที่จะมีความตึงเครียดครั้งล่าสุดในตะวันออกกลาง ประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำมันโลกถูกขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นช่องทางคมนาคมทางทะเลที่แคบที่สุดและมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
เมื่อช่องแคบนี้ถูกบล็อกเส้นทางต่อเรือบรรทุกน้ำมัน หมายความว่าซัพพลายน้ำมันขาดหายไป 20% จากระบบ
และนี่คือจุดที่บางคนอาจคาดไม่ถึง - แม้ว่าไอร์แลนด์ (และประเทศไทยก็เช่นกัน) จะไม่ได้พึ่งพาช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก แต่ประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะในเอเชีย เช่น จีน เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และอินเดีย พึ่งพาเส้นทางนี้อย่างมหาศาล
เมื่อประเทศเหล่านี้ไม่สามารถรับน้ำมันจากผู้ผลิตหลักได้ พวกเขาจะทำอย่างไร? ทางออกของพวกเขาคือ พวกเขาจะออกไปหาซื้อจากที่อื่น และที่อื่นที่ว่านั้นก็คือแหล่งผลิตในยุโรป ที่ประเทศอย่างไอร์แลนด์เคยซื้อในราคาสบายๆมาตลอด
สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาคือ จู่ๆ ประเทศในยุโรปก็ต้องประมูลสู้กับประเทศยักษ์ใหญ่เศรษฐกิจในการประมูลน้ำมันที่อยู่ใกล้บ้านตัวเอง และเมื่อมีผู้ซื้อมากขึ้นแต่ปริมาณน้ำมันเท่าเดิม มูลค่าของมันก็ต้องแพงขึ้นตามหลักเศรษฐศาสตร์
- ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ (Brent Crude) ซึ่งเป็นมาตรฐานราคาน้ำมันที่ใช้กันทั่วโลก ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์อยู่ที่ประมาณ 72 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล
- แต่หลังจากเกิดการรบกวนในด้านการจัดส่งและความไม่แน่นอนทางการเมือง ราคาก็พุ่งทะลุ 100 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล อย่างรวดเร็ว
สิ่งที่คนทำธุรกิจต้องเรียนรู้ - "ภัยเงียบในธุรกิจ" คือความเสี่ยงที่อันตรายที่สุด
สิ่งที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ต้องเรียนรู้จากสถานการณ์นี้คือ "ห่วงโซ่อุปทาน" หรือเครือข่ายการผลิตและจัดส่งสินค้าของคุณ ไม่ได้จบแค่ที่ซัพพลายเออร์ที่คุณติดต่อโดยตรง
ถ้าคุณทำธุรกิจร้านอาหาร คุณอาจจะคิดว่าต้นทุนของคุณขึ้นอยู่กับค่าวัตถุดิบหน้าร้าน แต่ความจริงคือ ราคาผักทุกใบในจานของลูกค้า มีความสัมพันธ์กับวิกฤตพลังงานโลก เพราะค่าปุ๋ยเคมีและการจัดส่ง ทั้งหมดล้วนเป็นน้ำมัน
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า "จุดอ่อนที่มองไม่เห็น" ในระบบเศรษฐกิจสมัยใหม่ คุณอาจคิดว่าธุรกิจของคุณปลอดภัย เพราะคุณซื้อจากผู้ผลิตในประเทศ แต่เมื่อเกิดวิกฤตในระดับโลก ผู้ผลิตในประเทศของคุณก็จะส่งต่อต้นทุนมาให้คุณอยู่ดี
- สิ่งที่ต้องไฮไลท์: ในยุคโลกาภิวัตน์ ไม่มีธุรกิจไหน "อยู่คนเดียว" ได้อย่างแท้จริง
- ทุกธุรกิจคือส่วนหนึ่งของเครือข่ายที่เชื่อมต่อกันหมด
- และสิ่งที่เกิดขึ้นในส่วนหนึ่งของโลก จะส่งคลื่นกระทบมาถึงคุณไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดภาษีน้ำมันให้มากกว่านี้?
อีกหนึ่งประเด็นยอดฮิตคือ ในเมื่อกว่าร้อยละ 50ของราคาน้ำมันที่เราจ่ายเป็น ดูเพิ่มเติม ภาษีต่างๆ ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดภาษีลงเพื่อช่วยเหลือประชาชน?
ในกรณีของไอร์แลนด์ ตั้งแต่เกิดสถานการณ์ในปลายเดือนกุมภาพันธ์ รัฐบาลได้ลดภาษีน้ำมันดีเซลลงรวม 32 เซนต์ต่อลิตร และน้ำมันเบนซินลง 27 เซนต์ต่อลิตร ซึ่งใช้งบประมาณรวมถึง กว่าเจ็ดร้อยห้าสิบล้านยูโร
ฟังดูเหมือนเยอะ แต่ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดมากกว่านี้ในเมื่อมีงบประมาณเกินดุลตั้งมหาศาล?
คำตอบคือ "ทุกการตัดสินใจทางการเงินมีต้นทุนของมัน" หรือที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "ค่าเสียโอกาสทางเศรษฐศาสตร์"
ถ้ารัฐบาลเอาเงินไปพยุงราคาพลังงานมากกว่านี้ ก็แปลว่าต้องดึงเงินมาจากที่อื่น เช่น การลดภาษีเงินได้ที่วางแผนไว้ในเดือนตุลาคม หรืองบพัฒนาประเทศด้านสาธารณูปโภค
นอกจากนี้ ตัวเลขเงินเกินดุล 9.2 พันล้านยูโร ที่ดูเหมือนจะมหาศาล แท้จริงแล้วส่วนใหญ่มาจากภาษีนิติบุคคลที่มีความไม่แน่นอนสูง ไม่มีใครรับประกันได้ว่าปีหน้าจะยังมีรายได้แบบนี้อยู่อีก
- ข้อคิดด้านการเงินสำหรับผู้ประกอบการ: เมื่อคุณบริหารเงินสด ไม่ว่าจะเป็นเงินส่วนตัวหรือเงินของบริษัท
- อย่าใช้จ่ายตามตัวเลขที่เห็นในบัญชี ณ ปัจจุบันแค่ชั่วคราว
- ต้องคิดถึง "เสถียรภาพ" ของรายได้ด้วยว่ามันยั่งยืนแค่ไหน
- รายได้ที่มาจากช่องทางที่ไม่แน่นอน ไม่ใช่รายได้ที่คุณควรนำไปวางแผนการใช้จ่ายแบบผูกพันรายปี
ปั๊มน้ำมันฉวยโอกาสขึ้นราคาหรือไม่?
อีกหนึ่งประเด็นที่มักจะเป็นกระแสดราม่าในยามที่ราคาน้ำมันพุ่งสูงคือ ข้อกล่าวหาที่ว่า เจ้าของธุรกิจแอบโก่งราคา
ในกรณีของไอร์แลนด์ ราคาน้ำมันดีเซลกระโดดจาก 1.70 ยูโรต่อลิตร ไปเป็น สองจุดสามยูโร ภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ ซึ่งเป็นเรื่องที่สร้างความไม่พอใจและสมเหตุสมผลที่จะมีการตรวจสอบ
หน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคของไอร์แลนด์ได้เข้าไปตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างละเอียด และผลการสอบสวนพบว่า ไม่มีหลักฐาน ที่บ่งชี้ว่าผู้ค้าปลีกฉวยโอกาสจากสถานการณ์นี้
การวิเคราะห์ราคาขายส่ง (ซึ่งเป็นราคาที่ปั๊มน้ำมันต้องจ่ายเอง) แสดงให้เห็นว่าการพุ่งขึ้นของราคาขายส่งสอดคล้องกับราคาที่ผู้บริโภคจ่ายที่ปั๊ม หมายความว่า ผู้ค้าปลีกแค่ ไม่ได้รับกำไรส่วนเกิน
- หลักคิดในการบริหารวิกฤต: ในยามวิกฤต อย่ากระโดดเข้าไปกล่าวหาใครโดยไม่มีข้อมูล
- แต่จงเรียนรู้ที่จะ "ทำความเข้าใจต้นทุนที่แท้จริงแทนการใช้เพียงอารมณ์" สองอย่างนี้มีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
- ถ้าคุณเป็นผู้ประกอบการ ในช่วงที่ต้นทุนของคุณสูงขึ้น คุณมีสิทธิ์ปรับราคาขายให้สอดคล้องกับต้นทุน
- แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ การชี้แจงกับลูกค้าอย่างตรงไปตรงมา
- ต้องอธิบายเหตุผลของการปรับราคาให้ชัดเจน แสดงให้เห็นว่าคุณก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน เพื่อรักษา Brand Loyalty